een oude appelsoort voor de Loorenhof:
de Dubbele Agaath.

Het was de bedoeling op zaterdag 22 maart 2014, de "NL-doet"-dag enigzins feestelijk af te sluiten met het planten van een appelboom van het soort Dubbele Agaath. Dat kon niet doorgaan omdat de boom niet geleverd was. Intussen is hij gearriveerd en kunnen we zaterdag 5 april overgaan tot de aanplant.

De reden waarom we deze appel opnemen in het bestand fruitbomen van de Loorenhof heeft alles te maken met de Jansen van Welten. Bij het onderzoek naar de herkomst van de Jansen van Welten vonden we immers in de literatuur de bewering dat de Dubbele Agaath en de Jansen van Welten in wezen dezelfde appel zijn. Hoe dat kan zijn, en hoe eenzelfde appel onder twee namen in de pomologie terecht gekomen is, wordt uit het volgende duidelijk.

In het Journal d'Horticulture pratique de la Belgique. (7de jaargang, 1850, p. 250-251) bericht de redactie dat Alfred Loisel uit Valkenburg, een bedreven kweker van nieuwe fruitrassen, haar een pakket door hem verzamelde of gekweekte appels gestuurd had. Daaronder een die hij de Double Agathe noemt. In de korte beschrijving staat dat die verkregen is uit zaad van de Agathe maar dat hij veel groter is. En dan: "Cette pomme, gagnée il y a plus de soixante ans par un paysan du Limbourg, n'est propagée que depuis quelques années."
Negen jaar later geeft Alfred Loisel een uitvoerigere beschrijving van de appel in de Annales de Pomologie Belge et étrangère (1859. volume 7, p.23). Loisel noemt hem opnieuw Pomme Double Agaath en preciseert nu de herkomst:

 

De tekst gaat nu vergezeld van een afbeelding van de appel.

Loisel geeft nu iets meer detail over de herkomst dan in 1850: het een toevalszaailing (van de Agathe dus, wt) die zo'n 70 jaar eerder gevonden is door een boer in de buurt van Heerlen, die tijdens zijn leven geen entloten heeft willen afstaan en dus is de verspreiding van deze waardevolle appel pas na diens dood op gang kunnen komen.
Dat moet dan in de loop van de 20er jaren van de 19de eeuw geweest zijn want we weten van de Duitse pomoloog August Diel dat hij in 1823 van de heer J.E. Pfennngs uit Aken entmateriaal kreeg van de appel en drie jaar later van dezelfde een kistje appels van dit nieuwe ras. In 1829 noemt Diel de appel Rothe Reinette von Welten en kan hij melden dat de appel is "erzogen von Jansen in Welten". In 1832 geeft Diel hem de naam Jansen von Welten. Daarnaast wordt de appel aanvankelijk ook nog Rothe Reinette von Welten, Couronne de Pommes of Jansen von Welten's Rosenapfel genoemd. Maar in de pomologische standaardwerken van de 19de eeuw vindt de naam Jansen von Welten ingang.
Deze literatuur zal ertoe bijgedragen hebben dat Alfred Loisel tien jaar na zijn beschrijving van de Double Agathe in de Annales de Pomologie Belge et étrangère tot de conclusie kwam dat die appel identiek is aan de Jansen von Welten. In een "Notiz" in de Illustrierte Monatshefte für Obst- und Weinbau (Neue Folge, V. Jahrgang 1869, p.265) schrijft de pomoloog Johann Oberdieck dat Alfred Loisel tot die conclusie kwam op grond van de afbeelding in De Nederlandsche Boomgaard van Samuel Berghuis (1868). Voor Oberdieck (en ook voor ons, wt) is die gelijkenis op basis van de afbeeldingen niet zichtbaar. Maar Oberdieck zegt wel in zijn "Notiz" dat de loten van de Double Agathe die Loisel hem gestuurd heeft, wel daarop wijzen.

 

Interessant is verder dat Oberdieck vermeldt dat hij uit zijn correspondentie met de apotheker, chemicus en botanicus dr. Victor Monheim uit Aken weet dat rector Frans Leonard Stassen van Welten de Jansen van Welten goed kende en zei dat hij in Welten doorgaans Aagje of Dubbele Aagje genoemd werd.
Zo lijkt het erop dat in Welten de Agathe of Aagt of Aagtappel aangeplant was, en dat de Jansen van Welten, alias Dubbele Agathe of Dubbele Aagt, een afstammeling is van dit zeer oude, waarschijnlijk Hollandse ras, dat al vroeg in de 17de eeuw als "appel van de beste soort" geroemd wordt. Volgens een van de geschiedenissen over de herkomst van de Agathe of Aagt ligt zijn oorsprong in het Sinte Aagtenklooster in Delft (het tegenwoordige Prinsenhof) waar hij zou zijn opgekweekt.

De Dubbele Agathe die wij nu planten komt uit Oostenrijk. Wij hebben ervoor gekozen hem van zo ver te laten komen in plaats van hem in Nederland te kopen omdat de beschrijving in de catalogus van kwekerij "Sylva Nortica" toch eerder moet vermoeden dat het werkelijk de gezochte appel is dan de Dubbele zoete Aagt die in Nederland aangeboden wordt. En de ervaring leert dat het altijd weer voorkomt dat wat op het label staat niet is wat het zijn moet! De Oosterrijkse kweker geeft als kenmerken:

"... mittelgroß, gelb, großteils karminrot angelaufen und dunkelrot gestreift. Fleisch fein, saftreich, mäßige Säure, stark gewürzt, etwas nach Anis und Zimt."

Dat past op de beschrijvingen die van de Jansen van Welten gegeven worden. Maar het blijft afwachten tot we de eerste appels kunnen oogsten voordat we definitief weten of we de Double Agathe te pakken hebben waarvan Alfred Loisel bij nader inzien moest de erkennen dat het de Jansen von Welten was.

wim thijssen

TERUG